Walcheren, Vliedbergen en neerhoven

Vliedbergen en neerhoven

Projecten

Iedereen kent ze wel, de Zeeuwse bergjes. De bergjes worden doorgaans aangeduid als 'vliedbergen'. Deze term dekt echter niet de lading. De vliedbergen waren eigenlijk niet bedoeld om te vluchten voor het wassende water, maar werden opgeworpen met militaire en statusgebonden redenen. In de 11e en 12e eeuw voerden de graven van Vlaanderen en Holland een hevige strijd met als doel Zeeland in hun graafschap in te lijven. Lokale machthebbers pikten hun duitje mee van deze twisten en breiden hun grondgebied uit. Om de macht en de status die hierbij hoorde te etaleren werden vanaf de 11e tot en met de 14e eeuw bergen opgeworpen waarop een houten kasteeltje werd gebouwd. Dit kasteeltje, eigenlijk niet meer dan een versterkte houten toren, was bedoeld als veilig onderkomen in tijden van oorlog en als markeerpunt voor het territorium van de verschillende heren. Enkele houten kastelen werden later vervangen door exemplaren van steen, zoals de berg van Troje in Borssele

 

Naast de kasteelberg, wat eigenlijk een betere term is dan vliedberg, lag de hoeve van de heer. Dit neerhof lag tegen de berg aan. Zowel de berg als de neerhof waren omgracht. Althans, dat is voor soortgelijke kasteelbergen of mottes elders vastgesteld. Voor de Walcherse vliedbergen is dergelijk onderzoek nog niet verricht. Student Ilja Mostert van de Universiteit Amsterdam wijdde zijn masterscriptie aan het bestuderen van de neerhofterreinen op Walcheren. Onder begeleiding van de WAD werden begin 2011 een groot aantal bergen onder de loupe genomen. Aan de hand van ondermeer oud kaartmateriaal, kadaster- en bodemkaarten, luchtfoto's en het Actueel Hoogtebestand Nederland werd voor diverse bergen een inschatting gemaakt van de ligging van een eventueel neerhof. Als testcase werden een vijf-tal vliedbergterreinen uitgeselecteerd waarop een uitgebreid booronderzoek en veldprospectie werd uitgevoerd met als doel de aan- of afwezigheid van een neerhofterrein daadwerkelijk vast te stellen. De uitwerking van dit onderzoek is in volle gang.

 

 

Voor wie benieuwd is hoe deze kasteelbergen er in werkelijkheid uitzagen is er goed nieuws. Recent werd bij kasteel Westhove te Domburg in opdracht van Terra Maris een fraaie reconstructie gebouwd van de houten toren die op de vliedbergen moet hebben gestaan. Bezoekers zullen naderhand met een heel andere blik kijken naar al die vreemde bergjes in het Walcherse landschap.