Verborgen Buitens, 't Hof Elsenoord

't Hof Elsenoord

Projecten

Binnen het project Verborgen Buitens wil de eigenaar van het Hof Elsenoord, dhr. Mesu, de mogelijkheid onderzoeken het voormalige 18e-eeuwse hoofdgebouw van Elsenoord, dat eind 19e eeuw gesloopt werd, weer zichtbaar te maken. Hiervoor voerde de WAD in de zomer van 2009 een beperkt proefsleuvenonderzoek uit.

 

In 1705 wordt de Middelburgse arts en bewindhebber van de West–Indische compagnie Michiel Pille eigenaar van een boerderij net ten westen van de dorpskern van Vrouwenpolder. Hij laat deze slopen en bouwt er een landhuis dat hij “het Hof de Pille-Grim” noemt (van den Broeke, 2001). Dit heeft hij allicht gedaan als knipoog naar de ontstaansgeschiedenis van Vrouwenpolder. Dit dorp dat aanvankelijk “Niepolre” ofwel “Nieuwdorp” heette, is later omgenoemd naar Onze Vrouwe in den Polder omdat, volgens de overlevering, de parochie ter plekke een afbeelding van Maria herbergde die op bijzondere wijze tot stand zou zijn gekomen: hij zou zijn opgetekend door een mystiek figuur, misschien wel een engel. Hierop werd Vrouwenpolder in de wijde omgeving bekend en vormde het een pelgrimsoord.

In 1736 wordt het hof omgedoopt naar “ ’t Hof Elsenoort”, naar de nieuwe eigenaar Johan Louis Verelst (van den Broeke, 2001). Joseph Massol krijgt in 1765 van de familie Verelst de opdracht om het hof en de tuinen op te meten en te tekenen. Deze kaart die met veel precisie is opgesteld vormt een goede bron voor het bepalen van waar het originele landhuis heeft moeten staan.

In de bronnen wordt nog melding gedaan van verscheidene andere eigenaren door de tijd heen, maar noemenswaardig voor dit onderzoek is het bezit van de heer J. van der Minne in 1879, die dankzij overerving eigenaar wordt. Hij besluit tot afbraak van het ondertussen vervallen landhuis en bouwt er een hofstede. In zijn aantekeningen, zoals bewaard in het Zeeuws Archief, wordt melding gemaakt dat de materialen van het afgebroken landhuis verkocht zijn ten behoeve van de opbouw van de Marechaussee Kazerne te Westkapelle (Zeeuws Archief, KZGW inv.nr. 268).



Het proefsleuvenonderzoek bevestigde dit verhaal. Zo bleek nagenoeg al het muurwerk van het hoofdgebouw, niet alleen boven, maar ook ondergronds gesloopt te zijn. Het feit dat het bouwmateriaal werd verkocht en hergebruikt bij andere bouwwerkzaamheden is hiervoor de logische verklaring. Dit soort rigoureuze afbraak is niet ongewoon. Recent onderzoek van de WAD naar het Hof Ramsburg bij Middelburg toonde een soortgelijke doorgedreven sloop aan. Van het hoofdgebouw van het Hof Elsenoord konden de archeologen enkel de contouren reconstrueren op basis van een verstoorde zone met kalkmortel en puinresten. Wat wel bewaard was gebleven, waren enkele oudere funderingen, waaronder een ronde waterput van de boerderij die hier voor de komst van het hof gestaan heeft. In de put werd een beperkte hoeveelheid eenvoudig gebruiksaardewerk gevonden te dateren in het laatste kwart van de 16e en de eerste helft van de 17e eeuw. Dit past heel goed bij de inventaris van een bescheiden boerderij en niet bij een statig buiten.

 

In de nabije toekomst zullen de contouren van het voormalige hoofdgebouw van Hof Elsenoord weer worden teruggebracht door schelpenpaden en zal de waterput weeer worden opgemetseld. Ook zal het verhaal van het buiten te lezen zijn op een informatiebord. Samen met het opnieuw aangelegde Sterrenbos, de toegangspalen, de mooie dreef en gracht is het niet moeilijk de grandeur van de voormalige buitenplaats terug voor de geest te halen.