Gemeente Vlissingen,

Fort Rammekens

Projecten

In 2012 zijn grootscheepse restauratiewerken bij Fort Rammekens te Ritthem gestart. In opdracht van Staatsbosbeheer hebben diverse onderzoeksdisciplines de handen in elkaar geslagen om de werken tot een goed einde te brengen. Naast uitgebreid milieuonderzoek werden de werken ook begeleid door een intensief bouwhistorisch onderzoek. De Walcherse Archeologische Dienst heeft het archeologisch onderzoek op zich genomen.

 

In de jaren '82 en '83 van de vorige eeuw werd het binnenterrein van het fort onderzocht door de Zeeuwse afdeling van de AWN. Hierbij werden ondermeer restanten van het oude hospitaal, kazernegebouwen en kapiteinswoning gevonden.

Fort Rammekens werd in 1547 gebouwd om de havens van Antwerpen en Middelburg te controleren en is het oudste nog bestaande zeefort van West-Europa. Ook was het fort een belangrijke ankerplaats voor de schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Op het einde van de 18e eeuw werd Rammekens ingericht als hospitaal. In de Franse tijd wordt het fort nog op grote schaal gemoderniseerd maar in 1867 verliest het definitief zijn functie. Vandaag de dag is fort Rammekens een prachtige, tot de verbeelding sprekende plek met uniek natuurschoon en een boeiend verleden dat jaarlijks talrijke toeristen weet te lokken.

 

Tijdens het onderzoek werden verschillende interessante ontdekkingen gedaan. Zo werd op beide hoekbastions een zogenaamd ‘oreillon’ teruggevonden. Dit is een halfronde, ‘oorvormige’ constructie die in de 16e eeuw werd opgetrokken als teruggetrokken verdedigingselement achter de kanonnen. Deze stonden een stukje lager op een plateau dat naar boven toe open was om de rook af te voeren. In Napoleontische tijd verdwenen deze kanonnen en verviel de functie van het ‘oreillon’. De buitenmuur werd opgehoogd en de ruimte tussen oreillon en nieuwe buitenmuur werd aangevuld met zand. Op verschillende plekken werden resten van bestrating gevonden die ondermeer werd aangelegd om de kanonnen makkelijker te kunnen verplaatsen.De meest spectaculaire vondst was deze van een grote overwelfde kelder bij het poortgebouw. Ondanks de enorme afmetingen was deze ruimte, die in de Napoleontische Tijd is dichtgegooid en afgedekt, tot op heden niet bekend. Een kleine deur gaf oorspronkelijk toegang tot de binnenplaats en twee kleine halfronde ramen lieten licht naar binnen. Na het dichtzetten van deze openingen werd ook de huidige trap voor de ruimte gebouwd en verdween hij in de vergetelheid. Wat de originele functie van de ruimte was, is nog niet bekend, maar zeer waarschijnlijk is deze zeker in de 18e eeuw in gebruik geweest als kruitopslagplaats. Boven de kelder stond, boven op het bastion, een gebouw. Enkel de drempel is nog bewaard gebleven maar vermoedelijk gaat het om de voormalige commandeurswoning.

 

Ook uit de Tweede Wereldoorlog kwamen restanten aan het licht. Zo werd een zwaar fundament gevonden voor een geschutspost op het westelijke halfbastion. In een later stadium werd hier mogelijk een lichtmast geplaatst. Bij het schoonmaken kwamen de ingekraste namen en een laarsindruk van de Duitse makers/soldaten aan het licht. Een opmerkelijke vondst! Een tweede geschutspost werd op het hoofdbastion aangetroffen, eveneens met ingekraste namen. Verder kwamen op verschillende plaatsen loopgangen aan het licht die een indruk geven hoe de soldaten zich verdekt over de bastions konden verplaatsen.

 

Aan de westzijde van het fort kon de oude dijk bestudeerd worden waarover het fort vermoedelijk gebouwd is. Over deze dijk is nog weinig bekend. In de komende weken zal verder onderzoek verricht worden naar de opbouw en het verloop ervan.

 

Verrassend was de vondst van een menselijk skelet in de ophogingspakketten van het bastion. Het gaat om een graf dat op basis van de lagen errond mogelijk gedateerd kan worden in het midden/einde van de 18e eeuw. Er werden geen sporen van een kist, kledij of bijgaven aangetroffen. De doodsoorzaak is tot op heden niet bekend. Omroep Zeeland maakte een kort stukje over deze vondst.

 

Staatsbosbeheer, RDH architecten, Walcherse Archeologische Dienst, bouwhistoricus Jan van der Hoeve, MuZeeum en Stichting Bunkerbehoud hebben met bouwgroep Heijmans de handen in elkaar geslagen om Fort Rammekens weer in zijn oude glorie te herstellen. Nu de graafwerkzaamheden er opzitten en alle archeologische resten in kaart zijn gebracht, wordt er gekeken hoe de vondsten aan het publiek kunnen worden gepresenteerd. Hierbij wordt uitgegaan van drie tijdslagen: 16e-18e eeuw / Napoleontische Tijd / Tweede Wereldoorlog. In het plan zal niet alleen het Fort, maar ook de ruime omgeving worden betrokken. Een looppad werd reeds gedeeltelijk aangelegd en volgt de exacte loop van de loopgraven uit de Tweede Wereldoorlog. Ook wordt er gedacht over het plaatsen van informatieborden. Een work in progress!