Gemeente Middelburg, Middelburg

Kruitmolen De Eendracht

Projecten

In de zomer van 2007 heeft in de nieuwbouwwijk Mortiere bij Middelburg de opgraving plaats gevonden van de resten van de kruitmolen de Eendracht. Een kruitmolen is een fabriek waar buskruit werd gemaakt uit salpeter, zwavel en houtskool.  In de loop van de 17e en 18e eeuw kende Nederland een grote economische bloei, mede dankzij de successen van de VOC en WIC. Er ontstond een grote vraag naar buskruit en door de open route naar Bengalen was het ook makkelijk om aan grote hoeveelheden salpeter te komen. Het is dan ook in deze tijd dat een groot aantal buskruitfabrieken werden opgericht. Rond Middelburg waren dat er drie, `De Grenadier’, `De Gouden Draak’ en `De Eendragt’.

De kruitmolens stonden natuurlijk niet alleen maar groeiden uit tot een groot bedrijf met ondermeer bijgebouwen voor het raffineren van salpeter en het behandelen van zwavel en houtskool, een waaghuis, een drooghuis, een zeefhuis, paardenstallen, opslagplaatsen en een kruitmagazijn. Meestal beschikte de fabriek daarnaast over logementen voor de meesterknecht, die de molen beheerde, en een zes tot negen arbeiders. Het binnenterrein werd gebruikt voor diverse doeleinden, waarvan één het testen van het kruit. Hiervoor werd gebruik gemaakt van een mortier die met een zorgvuldig afgewogen hoeveelheid kruit werd geladen. Aan de hand van de door de kogel overbrugde afstand kon vervolgens vrij nauwkeurig de kracht van het buskruit worden bepaald. Vaak werd als maatstaf een hoge paal op het binnenterrein van de kruitmolen gebruikt.

 

De bloeitijd van de kruitmolens hield gelijke tred met de economie en in de loop van de 19e eeuw liep hun aantal sterk terug. Een groot aantal verdween onder de sloophamer, een aantal smolten samen tot grotere bedrijven en kregen in de loop der tijd andere functies als woonhuis of boerderij. Ook kruitmolen `De Eendracht’ werd omgevormd tot boerderij en opeenvolgend bewoond door de families Osté, Tak, Dingemanse en als laatste de familie de Visser. De boerderij bleef tot aan de inundaties van 1944 in gebruik en werd daarna vervangen door een noodgebouw.

 

Inmiddels zijn de meeste kruitmolens verdwenen en tot op heden was er nog geen archeologisch onderzoek naar de resten van deze molens gebeurd. Het archeologisch onderzoek op de locatie van de kruitfabriek ‘De Eendragt’ heeft interessante resultaten opgeleverd. Door verschillende gegevens van het archeologisch en landschappelijke onderzoek te combineren is gebleken dat de locatie op een relatief hoog punt in het eertijds landschap was gelegen. In vrijwel alle gebouwen zijn fundamenten van rosmolens en ook grote fragmenten van molenstenen gevonden. Tussen de gebouwen werden verschillende sporen gevonden die gelinkt kunnen worden met de buskruitproductie. Een 100-tal meter ten zuidoosten van de kruitmolen bevond zich een klein door grachten omgeven eiland. Hierop heeft waarschijnlijk het vervaardigde buskruit in opslag gelegen, ver van de fabriek uit veiligheidsoverwegingen.

In het voorjaar van 2010 werd op bij hole van Burggolf, de voormalige locatie van de kruitmolen, onder grote belangstelling het boek 'Buskruit voor de Wereldzeeën. De opgraving van kruitmolen De Eendracht' gepresenteerd door wethouder Hannie Kool. Het geheel werd toepasselijk opgeluisterd met enkele daverende kanonschoten door Nederlands kampioene kanonschieten Karin Rewijk uit Westkapelle. Op de locatie werden ook twee molensteenfragmenten en een informatiebordje onthuld die de herinnering aan de kruitmolen levendig moeten houden.